جلوبندی و سیستم تعلیق؛ صدای تقتق، لاستیکسایی و چرخش لاستیک هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر
جلوبندی و سیستم تعلیق همان چیزی است که چرخها را به بدنه وصل میکند و ضربات جاده را میگیرد؛ فنر، کمکفنر، طبق، سیبک، بوش و میل موجگیر با هم کار میکنند تا لاستیک همیشه با زمین در تماس بماند، فرمان پایدار بماند و سرنشینها تکانهای جاده را کمتر حس کنند. وقتی یکی از این قطعهها فرسوده شود، ماشین هنوز راه میرود و روشن میشود، ولی نشانههایش را میشود شنید و دید؛ و اگر دیر رسیدگی شود، لاستیک زودتر میساید، ترمز ضعیفتر میشود و در سرعت بالا کنترل ماشین سختتر میشود. این راهنما عمومی است؛ دفترچه خودرویت همیشه مرجع نهایی است و عددهای این مطلب پیشفرضهای اپ اوتوسرویساند که خودت میتوانی تغییرشان بدهی.
نشانههایی که جلوبندی دارد حرف میزند
اولین نشانه، صدای تقتق یا کوبش روی دستانداز و سرعتگیر است؛ صدایی که از زیر ماشین، معمولاً از یک سمت، میآید و هر بار که چرخ از روی ناهمواری میگذرد تکرار میشود. نشانه دوم، کشیدن فرمان به یک سمت در جادهای صاف است؛ وقتی فرمان را رها میکنی، ماشین بهجای مستقیم رفتن آرام به چپ یا راست میکشد. نشانه سوم، ساییدگی ناهموار لاستیک است؛ یعنی یک طرف آج لاستیک بیشتر از طرف دیگر ساییده شده، یا ساییدگی موجی و تکهتکه روی سطح لاستیک دیده میشود. نشانه چهارم، لرزش فرمان یا بدنه در سرعت بالاست؛ لرزشی که با سرعت بیشتر میشود و با ترمز گرفتن هم از بین نمیرود. نشانه پنجم، نشستن یک سمت ماشین است؛ وقتی از جلو یا عقب به ماشین نگاه میکنی، یک گوشهاش پایینتر از گوشه دیگر است. نشانه ششم هم صدای جیرجیر هنگام چرخاندن فرمان در جا یا عبور از دستانداز است؛ صدایی که معمولاً از بوشهای خشک یا فرسوده میآید. هر کدام از این نشانهها بهتنهایی دلیل کافی برای یک بررسی است؛ لازم نیست صبر کنی تا چند نشانه با هم دیده شوند.
هر نشانه یعنی چه؟
کمکفنر فرسوده، شایعترین علت است. کمکفنر نوسان فنر را کنترل میکند؛ وقتی ضعیف شود، بعد از هر دستانداز ماشین چند بار بالا و پایین میشود، در ترمز گرفتن دماغه ماشین بیشتر به پایین میرود و در پیچها بدنه بیشتر کج میشود. بوش و سیبک فرسوده، صدای تقتق و بازی فرمان میدهند؛ سیبک مفصل کوچکی است که طبق را به چرخ وصل میکند و وقتی لقی پیدا کند، چرخ کمی در جایش تکان میخورد. میل موجگیر خراب، در پیچها و روی دستاندازهای یکطرفه کوبش میدهد؛ وظیفهاش این است که کج شدن بدنه در پیچ را کم کند. فنر شکسته یا ضعیف، یک سمت ماشین را مینشاند و باعث میشود همان سمت بیشتر ضربه بخورد. ساییدگی ناهموار لاستیک هم معمولاً یعنی زاویه چرخها از تنظیم خارج شده است؛ وقتی جلوبندی فرسوده باشد، چرخ دیگر صاف روی زمین نمیایستد و یک لبه لاستیک بیشتر ساییده میشود.
تست دو دقیقهای جلوبندی
این تست را در پارکینگ، با ماشین خاموش انجام بده. اول، بالای هر چرخ را با دو دست محکم به پایین فشار بده و رها کن؛ بدنه باید یک بار بالا بیاید و همانجا بایستد. اگر ماشین دو یا سه بار بالا و پایین شد، کمکفنر همان سمت ضعیف است. دوم، به لاستیکها نگاه کن؛ ساییدگی یک طرف آج، ساییدگی وسط یا لبهها، و ساییدگی موجی هر کدام حرفی میزنند؛ لاستیکی که فقط از یک لبه ساییده شده، معمولاً نشانه زاویه چرخهاست، نه خود لاستیک. سوم، ارتفاع ماشین را از جلو نگاه کن؛ اگر یک سمت پایینتر است، فنر یا کمکفنر همان سمت را بررسی کن. چهارم، موقع چرخش لاستیکها — طبق پیشفرض اوتوسرویس هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر — از تعمیرکار بخواه نگاهی به بوشها، سیبکها و کمکفنرها بیندازد؛ چرخش لاستیک بهترین فرصت برای دیدن جلوبندی است، چون چرخها باز شدهاند و قطعهها دیده میشوند. اگر در این تست چیزی مشکوک دیدی، ماشین را برای بازدید به تعمیرگاه ببر؛ جلوبندی را با چشم و گوش میشود تشخیص داد، ولی تعمیرش کار تعمیرکار است.
اگر نادیده بگیری چه میشود؟
اولین هزینه، لاستیک است؛ لاستیکی که ناهموار میساید، خیلی زودتر از عمر طبیعیاش باید عوض شود و تعویض لاستیک، گرانتر از تعمیر یک بوش یا سیبک است. دوم، مسافت ترمز بیشتر میشود؛ وقتی لاستیک تماس کامل با زمین ندارد، در ترمز گرفتن دیرتر میایستد. سوم، قطعههای دیگر سریعتر فرسوده میشوند؛ یک کمکفنر خراب، فشار را به فنر، طبق و حتی لاستیک منتقل میکند و خرابی را زنجیرهای میکند. چهارم، در سرعت بالا کنترل ماشین سختتر میشود؛ لرزش و کشیدن فرمان در سرعت بالا، در یک مانور ناگهانی میتواند خطرناک شود. جلوبندی خراب، ناگهان ماشین را از حرکت نمیاندازد، ولی کمکم هزینه و خطر را بالا میبرد؛ رسیدگی زودهنگام همیشه ارزانتر است.
سه اشتباه رایج با جلوبندی
- نادیده گرفتن صدای تقتق تا وقتی بلند شود: تقتق خفیف یعنی یک قطعه دارد لقی میگیرد؛ وقتی صدا بلند شد، قطعه کاملاً خراب شده و ممکن است قطعههای کناری را هم خراب کرده باشد.
- فقط عوض کردن لاستیک ساییدهشده بدون پیدا کردن علت: اگر علت ساییدگی، زاویه چرخها یا جلوبندی فرسوده باشد، لاستیک نو هم همانطور میساید و پولت دور ریخته میشود؛ اول علت را پیدا کن، بعد لاستیک را عوض کن.
- تعویض فقط یک سمت کمکفنر یا فنر: کمکفنرها و فنرها باید جفتی عوض شوند؛ تعویض یک سمت، دو سمت ماشین را نامتعادل میکند و ماشین در ترمز و پیچ، یکطرفه رفتار میکند.
در اوتوسرویس چطور ثبتش کنی؟
وقتی قطعهای از جلوبندی — کمکفنر، فنر، طبق، سیبک، بوش یا میل موجگیر — تعویض شد، یا زاویه چرخها تنظیم شد، سرویس مربوطه را با کیلومتر و تاریخ همان روز در اپ ثبت کن تا سابقهاش بماند و بدانی هر قطعه چند کیلومتر کار کرده است. چرخش لاستیک هم طبق پیشفرض اوتوسرویس هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر یادآوری میشود؛ همان نوبتی که لاستیکها میچرخند، بهترین وقت برای نگاه به جلوبندی است.