لرزش فرمان و بدنه در سرعت بالا؛ بالانس چرخ یا جلوبندی؟
تا سرعت ۸۰ همهچیز عادی است؛ ولی همین که به ۱۰۰ یا ۱۲۰ میرسی، فرمان در دستت میلرزد و بدنه ماشین تکانهای ریز میخورد. لرزش در سرعت بالا فقط آزاردهنده نیست؛ نشانهای است که چیزی در چرخها، لاستیکها یا جلوبندی از تعادل خارج شده است. خوبیاش این است که نوع لرزش خودش مظنون را لو میدهد. این راهنما عمومی است؛ دفترچه خودرویت همیشه مرجع نهایی است.
اول بفهم لرزش از کجاست: فرمان، بدنه یا پدال؟
محل لرزش، نصف تشخیص است. به این سه حالت دقت کن:
- فرمان میلرزد، بدنه آرام است: شایعترین حالت؛ مظنون اول چرخهای جلوست. چرخی که بالانس نیست، در سرعت بالا بهصورت دورانی تکان میخورد و این تکان مستقیم به فرمان میرسد.
- بدنه و صندلی میلرزد، فرمان آرام است: معمولا پای چرخهای عقب در میان است؛ چرخ عقب نامتعادل، تکان را به بدنه و صندلی منتقل میکند، نه به فرمان. اگر لرزش را بیشتر از کف و صندلی حس میکنی تا دستها، سراغ چرخهای عقب برو.
- فقط موقع ترمز گرفتن میلرزد: اینجا چرخ و بالانس مظنون نیستند؛ دیسک ترمز تاب برداشته یا لنت ناهموار ساییده شده است. لرزشی که با فشار پدال ترمز میآید و با رها کردن پدال میرود، یعنی سیستم ترمز باید بررسی شود؛ لنتها طبق پیشفرض اوتوسرویس هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر بازرسی میشوند.
چهار مظنون اصلی: بالانس، لاستیک، جلوبندی، ترمز
بالانس چرخ: چرخ و لاستیک باید وزنشان دور محور بهطور یکنواخت پخش شده باشد؛ اگر یک سمت سنگینتر باشد، چرخ در سرعت بالا تکان میخورد. علتها سادهاند: وزنه بالانس افتاده، لاستیک تازه نصب شده و بالانس نشده، یا ضربه به رینگ و لاستیک. نشانهاش این است که لرزش در یک بازه سرعتی مشخص شروع میشود و با بیشتر شدن سرعت، گاهی کمتر هم میشود. راهحلش بالانس دوباره چرخهاست؛ کاری که هر بار بعد از تعویض لاستیک یا چرخش لاستیک انجام میشود.
لاستیک خراب یا ساییدهشده: لاستیکی که آجش ناهموار ساییده شده، بادش کم است یا برآمدگی دارد، در سرعت بالا لرزش میسازد. باد کم را خودت چک کن؛ فشار باد درست روی برچسب کنار در راننده یا دفترچه خودرو نوشته شده است. اگر لاستیک از یک سمت بیشتر ساییده شده، فقط تعویض لاستیک کافی نیست؛ تنظیم زاویه چرخها هم باید بررسی شود، وگرنه لاستیک تازه هم زود ساییده میشود.
جلوبندی و سیستم تعلیق: اگر لرزش با عبور از دستانداز یا چاله همراه است، یا فرمان موقع رانندگی کشش به یک سمت دارد، جلوبندی مظنون است؛ سیبک، بوش، بلبرینگ چرخ یا کمکفنر فرسوده. نشانه دیگر، صدای تقتق از جلو موقع چرخاندن فرمان یا رد شدن از دستانداز است. جلوبندی فرسوده فقط لرزش نمیسازد؛ فاصله ترمز را هم بیشتر میکند و در سرعت بالا خطرناک میشود.
ترمز: دیسک ترمزی که بهخاطر گرمای زیاد تاب برداشته، موقع ترمز گرفتن فرمان را میلرزاند. اگر لرزش فقط زیر ترمز میآید، دیسک و لنت را بررسی کن. لنت کهنه و دیسک تابدار را نباید به سرویس بعدی موکول کرد؛ بازرسی لنت طبق پیشفرض اوتوسرویس هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر انجام میشود.
تست ساده سه دقیقهای؛ قبل از تعمیرگاه
این تست با چشم و دست انجام میشود:
- باد لاستیکها را چک کن: با گیج، فشار هر چهار لاستیک را با عدد دفترچه خودرو مقایسه کن. باد کم یا نابرابر بین دو سمت، خودش لرزش میسازد و مصرف سوخت را هم بالا میبرد. باد را وقتی لاستیک سرد است چک کن؛ بعد از رانندگی طولانی عدد درست نشان نمیدهد.
- لاستیکها را نگاه کن: دور هر لاستیک بچرخ و دنبال برآمدگی، ترک، پلهپله شدن آج یا ساییدگی یکطرفه بگرد. اگر یک لاستیک از یک سمت صاف شده و سمت دیگر آج دارد، تنظیم زاویه چرخها به هم ریخته است و فقط تعویض لاستیک مشکل را حل نمیکند.
- سرعت لرزش را یادداشت کن: در یک جاده خلوت و امن، ببین لرزش از چه سرعتی شروع میشود. لرزشی که در یک بازه سرعتی مشخص اوج میگیرد و بعد کم میشود، معمولا بالانس است؛ لرزشی که با سرعت بیشتر همیشه بیشتر میشود، بیشتر به لاستیک یا جلوبندی میخورد.
- موقع ترمز جداگانه تست کن: در سرعت امن، ترمز ملایم بگیر؛ اگر لرزش فقط زیر ترمز میآید و در رانندگی عادی نیست، مظنون دیسک و لنت است، نه بالانس.
چرخش لاستیک؛ پیشگیریای که لرزش را عقب میاندازد
لاستیکهای جلو و عقب یکسان ساییده نمیشوند؛ جلوییها بهخاطر فرمان و وزن موتور زودتر و ناهموارتر فرسوده میشوند. چرخش لاستیک، یعنی جابهجا کردن جلو و عقب، ساییدگی را یکنواخت میکند و عمر لاستیک را بیشتر میکند. طبق پیشفرض اوتوسرویس، چرخش لاستیک هر ۱۰۰۰۰ کیلومتر انجام میشود؛ همان سرویسی که همزمان با بازرسی لنت ترمز است. هر بار که لاستیکها چرخش میخورند یا تعویض میشوند، بالانس چرخها هم باید دوباره چک شود. اگر دفترچه خودرویت بازه دیگری برای چرخش لاستیک گفته است، همان را در اپ وارد کن؛ عدد اپ پیشفرضی است که خودت میتوانی تغییرش بدهی.
سه اشتباه رایج با لرزش سرعت بالا
- نادیده گرفتن لرزش چون «فقط در سرعت بالاست»: لرزش یعنی چیزی در حال ساییدن یا لق شدن است؛ لاستیک ناهموار، بلبرینگ خراب یا جلوبندی فرسوده با گذر زمان بدتر میشود، نه بهتر. صبر کردن، لاستیک و جلوبندی را گرانتر خراب میکند.
- فقط بالانس گرفتن، بدون نگاه به لاستیک: اگر لاستیک برآمدگی دارد یا یکطرفه ساییده شده، بالانس دوباره لرزش را کم میکند ولی علت را حل نمیکند. اول لاستیک را نگاه کن، بعد بالانس بگیر.
- رانندگی سریع با لرزش شدید: لرزش شدید در سرعت بالا یعنی چرخ درست نمیچرخد؛ کنترل خودرو در ترمز ناگهانی یا پیچ، کمتر میشود. اگر لرزش ناگهانی و شدید شد، سرعت را کم کن و در نزدیکترین جای امن، لاستیکها و مهرههای چرخ را چک کن.
در اوتوسرویس چطور ثبتش کنی؟
وقتی لاستیکها چرخش خوردند یا بالانس شدند، سرویس «چرخش لاستیک» را با کیلومتر و تاریخ همان روز در اپ ثبت کن تا یادآوری بعدی خودکار ساخته شود؛ چرخش بعدی طبق پیشفرض اوتوسرویس ۱۰۰۰۰ کیلومتر بعد یادآوری میشود. اگر لنت بازرسی یا تعویض شد، همان سرویس را ثبت کن تا تاریخچه ترمز کامل بماند.