گرم شدن موتور و جوش آوردن؛ ضدیخ، رادیاتور و ترموستات
گرم شدن موتور از آن خرابیهایی است که اگر همان لحظه درست برخورد کنی، با هزینهای کوچک تمام میشود؛ ولی رانندگی با موتور داغ میتواند به واشر سرسیلندر و خود موتور آسیب جدی بزند. موتور همیشه گرما تولید میکند و سیستم خنککننده — ضدیخ، رادیاتور، ترموستات، فن و واترپمپ — این گرما را دفع میکند؛ اگر یکی از این حلقهها ضعیف شود، آمپر بالا میرود و موتور جوش میآورد. این راهنما عمومی است؛ دفترچه خودرویت همیشه مرجع نهایی است و عددهای این مطلب پیشفرضهای اپ اوتوسرویساند که خودت میتوانی تغییرشان بدهی.
آمپر دما چه میگوید؟
در بیشتر ماشینها عقربه دما بعد از چند دقیقه رانندگی روی میانه میایستد و همانجا میماند؛ این وضعیت طبیعی است. اگر عقربه کمکم بالاتر از میانه رفت، یعنی سیستم خنککننده دیگر گرما را بهموقع دفع نمیکند و باید همان موقع توجه کنی، نه در سرویس بعدی. اگر عقربه وارد ناحیه قرمز شد یا چراغ هشدار دما روشن شد، موتور دارد جوش میآورد و ادامه دادن رانندگی خطرناک است. در بعضی ماشینها بهجای عقربه فقط یک چراغ دما هست: قرمز یعنی توقف کن. بالا رفتن آمپر را نباید با «بعداً نگاه میکنم» رد کرد.
موتور جوش آورد؛ همان لحظه چه کار کنی؟
اولین کار این است که آرام و با احتیاط کنار جاده توقف کنی و موتور را خاموش کنی؛ ادامه دادن حتی چند دقیقهای با موتور داغ، آسیب را چند برابر میکند. بخاری ماشین را روی داغترین حالت و بادش را روی بیشترین سرعت بگذار؛ بخاری در واقع یک رادیاتور کوچک است و کمی از گرمای موتور را میگیرد و چند دقیقه فرصت میخرد، ولی جای توقف کردن را نمیگیرد. مهمترین قانون: درب رادیاتور یا درب مخزن انبساط را تا وقتی موتور داغ است باز نکن. سیستم خنککننده تحت فشار است و ضدیخ داغ مثل آب جوش با فشار بیرون میپاشد و سوختگی شدید میدهد. حداقل نیم ساعت صبر کن تا موتور کاملاً سرد شود، بعد سطح ضدیخ را نگاه کن. اگر بخار از زیر کاپوت بیرون میزند، کاپوت را باز نکن و صبر کن بخار قطع شود؛ بخار داغ هم مثل آب داغ میسوزاند. اگر بعد از سرد شدن سطح ضدیخ خیلی پایین بود یا زیر ماشین مایع رنگی ریخته بود، نشتی هست؛ ماشین را با یدککش ببر، نه با رانندگی.
علتهای شایع گرم شدن موتور
شایعترین علت، کم شدن ضدیخ است؛ یا بهخاطر نشتی از شلنگ، رادیاتور یا واترپمپ، یا بهخاطر اینکه مدتهاست تعویض نشده و خاصیتش را از دست داده است. ضدیخ فقط ضد یخ زدن نیست؛ نقطه جوش مایع خنککننده را هم بالا میبرد و از زنگزدگی داخل سیستم جلوگیری میکند. طبق پیشفرض اوتوسرویس، ضدیخ هر ۴۰۰۰۰ کیلومتر یا ۲ سال، هر کدام زودتر برسد، تعویض میشود. علت دوم، رادیاتور گرفته است: پرههای رادیاتور که با گرد و خاک، حشره و گل گرفته شده باشند، هوا را رد نمیکنند و گرما دفع نمیشود؛ یک نگاه از جلوی ماشین به رادیاتور کافی است تا گرفتگیاش دیده شود. علت سوم ترموستات است؛ اگر در حالت بسته گیر کند، ضدیخ به رادیاتور نمیرسد و موتور زود داغ میکند. علت چهارم فن خنککننده است؛ اگر کار نکند، در جاده مشکلی نیست ولی در ترافیک آمپر بالا میرود. علت پنجم واترپمپ است که ضدیخ را میچرخاند؛ خرابیاش معمولاً با صدا یا نشتی از جلوی موتور خودش را نشان میدهد. علت ششم، درب رادیاتور خراب است که فشار سیستم را نگه نمیدارد و ضدیخ زودتر به جوش میآید.
نشانههای هشدار قبل از جوش آوردن
موتور معمولاً قبل از اینکه جوش بیاورد، چند نشانه میدهد. بوی شیرین و تند ضدیخ داخل کابین یا اطراف ماشین، یعنی جایی نشتی دارد. لکههای رنگی — سبز، قرمز یا نارنجی — زیر ماشین بعد از پارک کردن، یعنی ضدیخ دارد چکه میکند. بخاری که مثل قبل گرم نمیکند، میتواند یعنی سطح ضدیخ پایین آمده یا هوا وارد سیستم شده است. بالا رفتن تدریجی آمپر در سربالایی یا ترافیک، یعنی سیستم خنککننده دارد به مرز توانش میرسد. صدای غلغل از زیر داشبورد هم نشانه هوای داخل سیستم است؛ هر کدام از این نشانهها یعنی وقت بررسی است، قبل از اینکه موتور جوش بیاورد.
چک دو دقیقهای سطح ضدیخ
این چک را فقط با موتور کاملاً سرد انجام بده؛ مثلاً صبح قبل از روشن کردن ماشین. کاپوت را باز کن و مخزن انبساط ضدیخ را پیدا کن؛ یک مخزن پلاستیکی شفاف با دو خط «کم» و «زیاد» روی بدنهاش است. سطح مایع باید بین این دو خط باشد. اگر پایینتر از خط کم است، همان ضدیخی که قبلاً در سیستم بوده را اضافه کن؛ مخلوط کردن ضدیخهای متفاوت رنگ و نوع با هم کار درستی نیست. اگر سطح مدام پایین میرود، نشتی هست و باید محلش پیدا شود. به رنگ ضدیخ هم نگاه کن: ضدیخ سالم شفاف است؛ اگر کدر یا قهوهای شده، وقت تعویضش رسیده؛ طبق پیشفرض اوتوسرویس، هر ۴۰۰۰۰ کیلومتر یا ۲ سال. هرگز با موتور داغ درب مخزن را باز نکن و هرگز بهجای ضدیخ، فقط آب خالی نریز؛ آب خالی نه نقطه جوش بالایی دارد و نه از زنگزدگی جلوگیری میکند.
سه اشتباه رایج با گرم شدن موتور
- باز کردن درب رادیاتور با موتور داغ: خطرناکترین اشتباه است؛ ضدیخ داغ تحت فشار بیرون میپاشد و سوختگی شدید میدهد. همیشه صبر کن موتور کاملاً سرد شود.
- ادامه دادن رانندگی با آمپر در ناحیه قرمز: چند دقیقه رانندگی بیشتر میتواند واشر سرسیلندر را بسوزاند و هزینه تعمیر را از یک شلنگ یا ترموستات به باز کردن سرسیلندر برساند.
- ریختن آب خالی بهجای ضدیخ: آب خالی در سرما یخ میزند، در گرما زود میجوشد و داخل رادیاتور و موتور را زنگ میزند؛ فقط در اضطرار و موقت، تا رسیدن به تعمیرگاه قابل قبول است.
در اوتوسرویس چطور ثبتش کنی؟
وقتی ضدیخ تعویض شد، ترموستات، فن، واترپمپ یا درب رادیاتور عوض شد، یا نشتی سیستم خنککننده تعمیر شد، سرویس مربوطه را با کیلومتر و تاریخ همان روز در اپ ثبت کن تا یادآوری بعدی خودکار ساخته شود؛ تعویض ضدیخ بعدی طبق پیشفرض اوتوسرویس ۴۰۰۰۰ کیلومتر یا ۲ سال بعد یادآوری میشود.